Święta nr 98

Dom, który ‘przeprowadził się’ ze Świętej do Złotowa, czyli słów kilka o chałupie pod numerem 98 w Świętej.


Dom podcieniowy w Świętej wykonany został metodą szachulcową, czyli posiadał konstrukcję szkieletową składającą się ze słupów i rygli, tworzących charakterystyczną kratownicę, która była bardzo popularnym systemem budowania w końcu XVIII i na początku XIX wieku na Krajnie. Przed rozbiórką posiadała drewniane belki barwione na ciemny (czarny) kolor, wypełnione bieloną na zewnątrz mieszanką z gliny. Dach tego domostwa pokryty był trzciną, którą zamieniono pod koniec lat 80. ub. wieku na papę (z uwagi na zalewanie wodą deszczową wnętrza budynku przez dziury w trzcinowym dachu). Charakterystyczne dla tego obiektu jest to, że posiadał tzw. podcień powstały w części narożnej poprzez cofnięcie obu ścian od lica, przykryty wspólnym dachem całej konstrukcji. Chata ze Świętej prawdopodobnie pochodziła z roku 1790, czyli czasów zaboru pruskiego. 1790 – to ten sam rok, w którym powstała mapa wsi Święta należąca do zbiorów Muzeum Ziemi Złotowskiej w Złotowie. Chata 98 jako jedna z nielicznych postawionych nietypowo do współczesnej zabudowy – czyli szczytem do drogi Złotów-Kleszczyna - przetrwała do czasu rozbiórki w 2010 roku. Na wspomnianej mapie katastralnej wsi Święta z 1790 roku niemal wszystkie domy stały właśnie szczytem do drogi. Aktualnie w ten sposób postawionych domów w Świętej można zliczyć na palcach jednej ręki. Datowanie na 1790 rok powoduje, że chałupa 98 uchodziła za najstarszą na Ziemi Złotowskiej, a na pewno była jednym z najstarszych świadectw tutejszej techniki budowlanej, kultury i historii.

Dlatego też w 1969 roku  chatę od właścicieli - Państwa Sobbek - zakupił Wojewódzki Konserwator Zabytków z Koszalina (Święta w latach 1950-1975 należała do woj. koszalińskiego). Nadzór nad budynkiem miało sprawować złotowskie Muzeum - wg założeń ówczesnego konserwatora - do czasu przeniesienia chaty do skansenu. Dlatego nie wykupiono ziemi znajdującej się pod chatą, która pozostała w rękach właścicieli. Ten stan trwał przez wiele lat, w ciągu kilkukrotnych zmian administracyjno-terytorialnych wsi (kolejne zmiany: województw, gmin, gromad).

alt
alt
alt

Kolejno: zdjęcie chaty z trzcinowym dachem ok. 1973 r. fot. Cz. Buchwald;

zdjęcie z dachem z papy lata 80/90 XX w. źródło: gminazlotow.pl

i chałupa w Zagrodzie Krajeńskiej czerwiec 2013 fot. A. Rybka


Pierwszym właścicielem domu był gospodarz o nazwisku Brożek, który go wybudował. Kolejnymi właścicielami chaty byli: Markiewiczowie, Stypy, Massle i Sobbki.

Dom miał stylowe, dobrze zachowane wnętrze oraz wyposażenie i dlatego otwarto w nim stałą ekspozycję wnętrz krajeńskiej chaty chłopskiej. W latach 1973-1994 chata z numerem 98 w Świętej pełniła funkcję Izby Regionalnej jako filia Muzeum Ziemi Złotowskiej. W latach 70 i 80 XX w. odwiedzało chałupę wielu turystów, których oprowadzała ś.p. Elżbieta Sobbek. Z czasem wszystkie wartościowe eksponaty przeniesiono do złotowskiego Muzeum oraz do Skansenu w Osieku nad Notecią, sam więc obiekt stracił na wartości i stał się mniej atrakcyjny dla turystów.

W 2010 roku dom nr 98 został rozebrany i z uwagi na zły stan materiałów, z których budynek był wykonany, tylko częściowo (m.in. oryginalne okna i drzwi oraz pozostałe wyposażenie), udało się przenieść do Skansenu Krajeńskiego (Zagrody Krajeńskiej) zlokalizowanego na Półwyspie Rybackim przy promenadzie w Złotowie, którego budowa rozpoczęła się w lipcu 2010, na zlecenie Gminy Miasta Złotów.

Nową-starą chatę krajeńską otwarto w skansenie w Złotowie w lipcu 2011. Obok chaty w zagrodzie znajduje się stodoła i stajnia. Skansen Krajeński można zwiedzać w:

poniedziałek  w godz. 15:00 – 19:00

wtorek  NIECZYNNE

środa  w godz. 15:00 – 19:00

czwartek  w godz. 9:00 – 12:30 i 15:00 – 19:00

piątek  w godz. 14:00 – 21:00

sobota  w godz. 9:00 – 12:30 i 14:00 – 21:00

niedziela  w godz. 9:00-12:30 i 14:00 – 20:00

 

Przy okazji apeluję - w imieniu opiekunów Zagrody - o przekazywanie do złotowskiego skansenu narzędzi rolniczych i rzemieślniczych, przedmiotów użytkowanych w gospodarstwach domowych, eksponatów dużych i małych, związanych z Ziemią Krajeńską, a zwałszcza związanych z naszą wsią.

 

Opracowała: Aldona Rybka; kontakt: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

   
© www.wies-swieta.net